L-Identita’

Konferenza V2015+

L-Identita’

Ftit jiem ilu mort Londra u ahna u gejjin lura, bi nhar, kien temp mill-isbah. Fl-inzul tieghu l-ajruplan ha rotta li biha stajna naraw lil Malta, Ghawdex, Kemmuna u l-Gzejjer ta’ San Pawl mill-[enb. Meta nhares lejn Malta minn fuq ajruplan dejjem inhoss certu ecitament dwar kif se naghmlu l-ahjar minn dan it-tezor f’nofs il-Meditterran. Meta nghid l-ahjar, qed nirreferi ghas-sens l-iktar wiesa’ tal-kelma li jinkludi fost ohrajn l-ambjent, l-istimulu ekonomiku, l-edukazzjoni tal-poplu, id-dehra aestetika’ tal-gzira (mill-ajru, mill-bahar, kif ukoll mill-art) u aspetti ohra.

Nixtieq nibda’ billi nammetti, li tassew ghandi kif jghidu l-Inglizi, ‘soft spot’ ghal dawn il-gzejjer. Inhobb il-bahar u s-sbuhija tal-kosta ta’ madwarha, id-diversita’ tal-bini, ir-rikkezzi storici, il-mexxejja politici ta’ qabilna li ddedikaw hajjithom biex inkunu dak li ahna llum, stat sovran u indipendenti. Inhobb is-sens ta’ familja u komunita’ li tmur fejn tmur qatt ma inti wahdek, l-accessibilita’ kwazi diretta u personali ma l’oghla awtoritajiet. Id-dieta Mediterranja, id-distanzi qosra fis-sewqan, il-lingwa unika taghna, id-diversita’ kulturali u l-istorja li sawritna.

Tassew nahseb li ahna ghandna xi haga specjali fis-sens li kif jghidu l-Inglizi ‘we have the best of various worlds’. ahna gzira u poplu maghgun u influwenzat minn tant nies fosthom il-Kavallieri, l-Inglizi tant organizzati u serji, mill-flessibilita’ tal-gharab, xi ftit mit-Taljani u mill-Francizi u l-ahhar u mhux l-inqas mill-‘joie de vivre’ u l’ospitalita’ unika Maltija. Dan jaghmel minna ‘mixage’ ta’ influwenzi tassew interessanti, u li propju minhbba l-varjeta’ tal-influwenzi, hemm potenzjal uniku fil-kreattivita’, fl-innovazzjoni, fil-mod specjali ta’ kif naghmlu dak li naghmlu.

Dwar id-diskussjoni tal-identita’ nissuggerixxi li nitilqu minn punt li jhares mhux biss lejn ahna x’nahsbu dwarna nfusna, izda li nkunu nafu verament x’inhi l-percezzjoni tal-barranin li jafu dwarna jew li ahjar minn hekk ghexu maghna. Nahseb li biex naghmlu gudizzju tajjeb irridu nkunu nafu sew kif jarana u kif nigu esperjenzati minn haddiehor, possibiliment b’ezami kemm jista’ jkun jibbaza ruhu fuq il-fatti. Nahseb li ‘bird’s eye view’ ta’ ajruplan tista’ tkun l-ewwel pass biex ninqatghu mil-perspettiva limitata ta’ harsa minn gewwa ghal gewwa. Nahseb li jaqblilna naraw l-affarijiet kif jarahom turist huwa u gej jew sejjer minn Malta, jew meta jara lil din il-gzira ghall-ewwel darba, meta jinzel fostna u jghix maghna llum fis-sena 2010.

Minghajr ma nikkuntradixxi dak li ghadni kif ghedt u akkost ta’ kemm nhobb lil Malta, certa drabi ma nkunx daqshekk kburi li jien Malti. Gieli jkun hemm mumenti fejn inhoss sens ta’ dizappunt u nispicca f’dilemma dwar verament x’nahseb fuq il-poplu Malti. Kemm il-darba weggajt meta smajt lil huti Maltin bhali (li hafna minnhom spiccaw telqu minn din il-gzira) jitkellmu b’disprezz dwar art twelidhom, jitkellmu dwar Malta bhala gzira medjokri u mimlija nies b’mohh maghluq ecc sal-punt li ma riedux jersqu l’hawn qatt iktar, kif fil-fatt ghamlu. Avolja nista’ nifhem dan is-sentiment u nifhem li hemm parti verita’ f’kummenti bhal dawn, ghal xi raguni xorta wahda nemmen u naghzel is-soluzzjoni li nghin fir-riforma minflok naghzel l-abbandun ta’ dan il-pajjiz.

Se naghmel analogija mal-loghob tan-nar li nispera li tispjega ahjar din id-dilemma personali. Daqs kemm nahseb li hu sabih il-loghob tan-nar, ikkulurit, kreattiv u li tant ipaxxi nies meta jixghel is-sema, nara’ wkoll kuntrast fil-bombi qawwijin u bla grazzja li jigu sploduti u jhallu biss dahna bajda warajhom. F’dawn il-bombi li jaghtu xi forma ta’ pjacir lil xi individwi, nara nuqqas ta’ sensittivita’ lejn dawk il-membri tas-socjeta’ li huma l-iktar vulnerabbli, bhat-tfal u l-anzjani, l-morda u anki l-annimali.

Sincerament l’attitudni ta’ xi whud li tkun nieqsa mis-sensittivita’ lejn dak li hu komuni hija d-dizappunt principali. Nahseb ma nkunx qed nezagera jekk nghid li din l’attitudni tista’ tigi esperjenzata f’diversi aspetti tal-hajja Maltija ta’ kuljum. Fosthom fis-sewqan bla rispett ta’ xi whud, fl-ipparkjar bl-addocc t’kantunieri jew quddiem garaxxijiet privati, fin-nuqqas ta’ kollaborazzjoni fejn jidhol ir-reciklar tal-iskart fid-djar, fid-diskors bla rispett ta’ xi whud lejn minnoranzi jew nies ta’ kulur jew orjentazzjoni sesswali differenti, fit-tingis tal-arja li jemmittu certa mezzi tat-trasport a skapitu tas-sahha ta’ min ikun ghaddej fit-triq, fit-tipjip persistent f’postijiet pubblici akkost tal-legizlazzjoni li ma tippermettix it-tipjip f’postijiet pubblici u l-ahhar u mhux l-inqas fil-kacca bla razan li jirnexxiela thammar wicc il-poplu Malti mad-dinja kollha.

Apparti s-sahha tal-ligi, bla dubju ghodda li tista’ taghmel id-differenza hija dik tal-edukazzjoni. Hawn qieghed nirreferi ghal edukazzjoni fuq bazi nazzjonali permezz tal-‘mass media’ u mhux biss dwar l-edukazzjoni fl-iskejjel. Edukazzjoni immirata anki lejn dawk li hargu jew qatt ma kienu fis-sistema edukattiva. Kampanja li tispjega mhux biss il-ligi izda l-ispirtu tal-ligi, biex it-taghlim jaghmel sens. U dan kollu ghaliex? Dan biex isehh progress fil-mentalita’ u fil-prattici taghna l-Maltin, li fl-ahhar mill-ahhar joholqu l-identita’. ghax jekk poplu mhuwiex hsibijietu u ghemilu, min hu?

Ser nelenka ftit punti li nahseb li nistghu nahdmu fuqhom:

” Kampanja li timmira li nahdmu fuq il-valur tal-ospitalita’ b’mod specjali lejn min hu differenti minna u lejn it-turisti. Din il-gimgha kont qieghed Londra, belt li forsi biss bhal New York tirraprezenta d-diversita umana f’post wiehed b’mod tant qawwi. Ma nistax nimmagina lil Malta ssir bhal Londra, izda nafu li issa l-biebien ta’ din il-gzira huma miftuhin iktar minn qatt qabel. Illum nistghu nghidu li Malta hija taghna biss? U li ahna m’ahniex parti mid-dinja usa’ u iktar globalizzata, dinja iktar qisa gzira wahda?

Tassew nammira lill-Prim Ministru Dr.Lawrence Gonzi, li fuq kwistjoni sensittiva’ bhal din, (li tista’ verament ittelfu l-voti) jitkellem b’mod car u qed jghin biex jeduka lill-poplu ‘jiftah mohhu’ u jkun iktar tolleranti lejn id-diversita’. Il-kliem tal-Prim Ministru jghin ukoll biex fl-ahhar mill-ahhar il-poplu Malti jikber fir-rispett lejn id-dinjita’ ta’ kull bniedem. Tassew nemmen li politiku tajjeb huwa l-ewwel nett edukatur, mexxej li jaghti direzzjoni, jghallem u jispira il-kwalita’ tal-hsiebijiet tan-nies. Wiehed tajjeb jiftakar li hafna Maltin marru l-Awstralja u l-Ingilterra biex sabu hajja ahjar jew differenti ghalihom u ghall-familji taghhom. Huwa veru wkoll li diversi Maltin soffrew minn azzjonijiet ta’ razzizmu f’dawn il-pajjizi, izda huma hemm baqghu, jipperseveraw, sakemm gew accettati u stmati kif jixraq. Qed nissuggerixxi kampanja immirata biex tghin teduka lill-poplu Malti jsir iktar sensittiv, poplu iktar kapaci jirrispetta’ id-drittijiet tal-individwu u ta’ dawk li jidhru li huma ‘differenti’.

” Naspira li nara lil Malta titmexxa minn politici serji, kif diga kellna fl-istorja, nies li jidhlu fil-politika b’ghanijiet nobbli ta’ servizz u ta’ qadi, nies maturi li jpoggu lil Malta qabel il-glorja personali taghhom jew xi interessi privati. Naspira li nara politci li jahdmu ghat-tisħiħ tad-demokrazija u li jkunu favur tibdil fil-ligijiet dwar il-finanzjament tal-partiti biex titnaqqas id-dipendenza fuq entitajiet privati jew kuntratturi ghad-dhul finanzjarju tal-magna tal-partit. Kulhadd jaf li fil-prattika’ din is-sitwazzjoni ma tahdimx fl-interess nazzjonali. Nahseb li Joseph Muscat ghamel tajjeb li pogga pressjoni biex jibda jigi diskuss il-finanzjament tal-partiti u b’hekk bhala konsegwenza t-tishih tad-demokrazija.

” Lejn identita’ ta’ poplu iktar politikament matur. Kampanja li tippromwovi stil ta’ analizi politika iktar oggettiva u bilancjata. Kampanja edukattiva li tghallem lin-nies billi ttihom l’ghodda kritici biex jutilizzaw il-vot taghhom minghajr madmad, jew tal-anqas b’madmad iktar miftuh.

Issib min jghidlek li f’Malta ghalxejn tipprova tiehu t-triq tan-nofs b’mod moderat/oggettiv, u forsi dan sa certu punt huwa veru, ghax mhux facli zzomm bilanc` fost nies li storikament jaraw kollox bhala iva/le, maghna/kontra taghna ecc. Jien nifhem din is-sitwazzjoni reali izda naf wkoll li jekk ma temminx u jekk qatt ma tibda’ timxi din it-triq tal-bilanc fuq ‘tight rope’, zgur li din il kapacita’ qatt ma tista’ ssir realta’ socjali. Naspira li l-interpretazzjoni tas-sitwazzjonijiet politici mill-poplu ta’ din il-gzira ikunu iktar bilancjati, iktar profondi, iktar oggettivi, interpretazzjonijiet li iktar jikkonsidraw il-gid komuni u l-effett tad-decizjonijiet fit-tul.

Bla dubju l-iktar mod effettiv biex issehh din il-qabza fil-maturita’ tal-poplu, huwa permezz tal-ezempju tal-mexxejja politici kif kien beda tajjeb Dr.Joseph Muscat fil-bidu tat-tmexxija tieghu. Il-partiti politici qed jirrikonoxxu iktar minn qatt qabel, li s-sezzjoni tal-ellettorat li taghmel id-differenza bejn rebha u telfa elettorali, hija dik tal-floating voters. Dan huwa sinjal ta’ progress ghad-demokrazija lokali ghax huwa sinjal ta’ stil gdid ta’ oggettivita’ fl-analizi politika. Stil li nemmen li ghandu jibqa’ jigi msahhah mis-sistema demokratika nfisha permezz ta’ kampanja edukattiva kontinwa.

Dan bhal verita’: Il-verita’ hija sewda, bajda jew griza? Risposta oggettiva tkun li gieli tkun sewda, gieli bajda u gieli proprju fin-nofs – griza ghax it-tnejn ikollhom bicca ragun. Sfortunatament hawn Malta partit jara kollox iswed u l-ie]or kollox abjad. B’hekk nikkwota lil Santu Wistin: “Il-virtu fin-nofs” (virtue is found in balance). Ma ninsewx li iktar huwa difficli li zzomm fin-nofs milli tmur minn estrem ghall-iehor.

Biex nikkonkludi dan il-punt tal-bilanc li fil fehma tieghi huwa ferm important ghal progress f’Malta se naghti ezempju permezz ta’ konferenza storika li sehhet dan l-ahhar bejn il Youth Football Association (YFA) u l-Kummissjoni Katekezi (KK). Fil-passat dawn iz-zewg entitajiet ma kienux jaraw ghajn m’ghajn ghax kienu qeghdin jikkompetu ghall-istess tfal wara l-hin tal-iskola, il-YFA tinkuraggixxi l-isport u l-KK tinkuragixxi d-duttrina. Tista’ pero tasal tghid li l-isport huwa iktar importanti mit-taghlim spiritwali, jew bil-kontra? Fil-verita’ is-soluzzjoni tinstab fin-nofs u fid-djalogu bejn iz-zewg entitajiet, lejn bilanc bejn it-taghlim tar-ruh u s-sahha tal-gisem. Din il-konferenza gharfet it-triq tal-bilanc, fejn l-entitajiet tghallmu japprezzaw it-tajjeb ta’ xulxin. Bl-istess mod naspira’ li jkolna politikanti kapaci japprezzaw il-gid li jsir minn partit iehor u dan fl-interess nazzjonali ghax dan l-ezempju jghin biex din l’attitudni bilancjata u oggettiva ssir parti iktar integrali’ mill-identita’ Maltija.

” Iktar investiment fl-infrastruttura versus il-kacca illegali u bla razan, kacca illegali li toqtol ghasafar li mhumiex taghna l-Maltin izda li jappartjenu lid-dinja. Diversi kaccatturi lokali joholqu sitwazzjoni li thammrilna wiccna mad-dinja u mal-Ewropa minhabba l-massakru ta’ dak li mhuwiex bi dritt taghna izda li jappartjeni lill-popli. Skont kif nifhima jien ghasfur huwa propjeta’ internazzjonali propju ghax jivvjagga minn fuq tant pajjizi differenti. Jinkwetani l-fatt li min jaf kemm barranin jaraw lill-Malta f’lenti kerha minhabba l-massakru lokali tal-ghasafar.

” Favur identita’ ta’ poplu fizikament u mentalment b’sahhtu, lejn mentalita’ sportiva’ rebbieha, mhux biss fl-infrastruttura sportiva, izda bhala parti integrali mill-mentalita’ tal-poplu, jigifieri ‘intrinsikament’ fil-hsieb u fl-ghemil bhala stil ta’ hajja. Kif jghidu tajjeb il-griegi, ‘Mens sana in corpore sano’, ‘A healthy mind in a healthy body’. Nahseb li ghandna bzonn nibnu poplu b’mentalita’ iktar edukata u mghallma dwar il-prevenzjoni tal-mard u l-promozzjoni tas-sah]a. Tal-misthija s-sitwazzjoni fejn tara statistika li tpoggi lill-poplu Malti fost l-iktar popli ta’ piz fl-Ewropa. Nissuggerixxi li l-gvern jghin b’sussidji b’forma ta’ ‘tax benefits’ jew ‘gym vouchers’ biex il-maggoranza tan-nies jattendu gym jew jipprattikaw xi sport b’mod regolari. Il-gvern ghandu jeduka lin-nies biex isiru iktar responsabbli ghall-sahhithom, b’ligijiet iktar iebsin li jorbtu lil min ipejjep li jkollu ‘health insurance’ li tkopri l-mard li jigi bhala konsegwenza tat-tipjip. Jien nemmen li flus il-poplu migbura mit-taxxi huma ‘sagri’ u b’hekk l’infieq taghhom irid isir b’ghaqal. It-taxxi m’ghandhomx jintu\aw fuq mard li jista’ jigi evitat permezz tal-prevenzjoni jew grazzi ghall-assigurazzjoni privata li tkopri l-ispejjez.

” Nissuggerixxi li ssir kampanja ta’ edukazzjoni dwar is-sewqan ta’ certa Maltin li tindirizza specifikament lill- ‘bullies’ tat-triq li jahsbu li ghax isuqu trakk jew vettura ikbar minn ta’ haddiehor, ghandhom xi drittijiet specjali fis-sewqan. Niftakar kampanja edukattiva effettiva’ li kienet saret numru ta’ snin ilu li teduka lin-nies dwar meta jkunu qed iduru mar-roundabout. Dan il-clip kien jghid: ‘dawk li jduru mar-roundabout ghandhom id-dritta’, dan kien effettiv u ghen biex sar progress fil-prattika. Nissugerixxi legislazzjoni iktar iebsa kontra min jabbuza u jsuq taht l-influwenza tal-alcohol u li bhala konsegwenza jista facilment jisraq il-hajja ta’ nies innocenti. Infurzar specifiku fuq ‘speed kings’ li jipperikolaw il-hajja u s-sahha tan-nies fit-toroq principali taghna kif ukoll sahansitra fl-iktar toroq dojoq tal-irhula. Dan apparti li nahseb li hemm bzonn ta’ prezenza iktar qawwija ta’ pulizija tat-triq pajzana biex ikun hawn iktar progress fil-kwalita’ tas-sewqan u fis-sigurta’ li joffru t-toroq lokali. Din l-istess kampanja ghandha tindirizza wkoll it-tema: ‘driving – back to the basics’ fejn issir enfazi fuq l-iktar regoli bazici tas-sewqan li ghal hafna sewwieqa Maltin mhumiex ovvji fosthom l-uzu tal-indikatur, il-konsegwenzi serji li jista’ jkun hemm minhabba l’uzu tal-mobile waqt is-sewqan kif ukoll dwar is-sewqan bil-mod fuq il-karreggjata ta’ barra ecc.

” Kampanja gusta li tipprovdi informazzjoni imparzjali dwar id-divorzju biex din il-kwistjoni ma ssirx ballun politiku iehor li jaghlaq flok jiftah il-madmad ta’ xi whud. Din l-ghazla sensittiva’ li xi darba jew ohra trid tigi affaccjata u trid tittiehed decizjoni ‘vu jew va’ nazzjonali dwarha zgur li se jkollha impatt’ fuq l-identita’ Maltija, b’mod specjali dik l-identita’ li kienet ibbazata fuq il-valuri religjuzi nsara u tal-familja nisranija.

Ftit granet ilu, jien u gej lura fl-ajruplan ftakart fi kliem l-eccellenza tieghu Dr.Guido De Marco li qal ‘li tkun Malti hu li tghix holma’ f’wiehed mid-diskorsi tal-Presidenza tieghu. Jien dejjem hlomt li Malta tkun fl-aqwa anki f’dawn id-dettalji prattici, nohlom ukoll li nara Malta ‘mexxejja’ u mhux pajjiz ‘li jsegwi’ fl-Ewropa. Nemmen li nistghu nkunu poplu, li jkun muddell kreattiv u innovattiv ghal pajjizi ohra biex jimxu fuq il-passi taghna. Iva nohlom bhal ma holom Nerik Mizzi wiehed minn dawk li n-nies iddiehku bih meta kien jghid li johlom li jara Malta sovrana u indipendenti. X’inhi l-holma li jmiss? IVA, il-holma ta’ Malta l-aqwa fl-Ewropa, fis-sens l-iktar wiesa’ tal-kelma.

Konferenza Viżjoni 2015 – Introduzzjoni u Profil

Konferenza V2015+

Introduzzjoni u Profil

Rigward il-konferenza, nahseb li kienet inizjattiva tajba li tilqa’ fi hdana lil dawk il-membri tas-socjeta’ li jharsu lejn sitwazzjonijiet socjali u politici b’mod kemm jista’ jkun oggettiv, u mhux b’xi lenti ta’ xi kulur partikolari. Nahseb ukoll li dan huwa l-istil ta’ governanza tal-futur u li fic-cirkustanzi prezenti l-gvern tassew jaqbillu jisma’. Ahna wkoll bhala poplu jaqblilna nitghallmu nisimghu iktar lil xulxin f’kuntest ta’ djalogu bilancjat.

Ovvjament dan ma jfissirx li l-gvern ghandu jaghmel dak li jghidulu n-nies, ghax hafna drabi l-gvern ikollu stampa iktar wiesa u nfurmata minn dik tal-individwu. Pero’ iva, tajjeb li l-gvern ikollu widnejn tajba, biex jisma’ b’mod specjali lil min irid jikkontribwixxi genwinament u fl-interess nazzjonali.

Nissuggerixxi li ghal darb’ohra ikun hemm iktar hin allokat ghad-diskussjoni imqar ta’ ghoxrin minuta, kif ukoll jigi pprovdut indirizz elettroniku biex min ma jkollux ic-cans jitkellem waqt il-konferenza, ikun jista’ jwassal il-kontribuzzjoni tieghu permezz ta’ ittra. Zgur li hemm ukoll min ghandu ideat validi u ma giex ghall-konferenza, jew gie u ma tkellimx. Dan il-kuntest simili ghal dak ta’ klassi, fejn dawk li jghollu jdejhom u jitkellmu jirbhu l’arena. Pero’ dan ma jfissirx li dawk li ma tkellmux m’ghandhomx risposta jew perspettiva’ valida x’joffru. Mill-esperjenza tieghi bhala edukatur, meta jinholoq ambjent fejn jigi agevolat id-djalogu l-ideat iktar jitkattru.

Dawn ir-rapporti gew ippreparati, biex min irid jisma, jkollu c-cans jifhem il-kontenut f’kuntest tajjeb ghas-smiegh skont ic-cirkostanzi partikolari u personali tieghu/taghha.

Profil

L-isfond tieghi fl-edukazzjoni huwa bhala ghalliem gradwat mill-Universita’ ta’ Malta specjalizzat fil-Primarja u fl-Edukazzjoni Fizika. Kif ukoll esperjenza ta’ tminn snin bhala ghalliem fi tliet skejjel sekondarji u zewg skejjel primarji. Tajt sehem ukoll f’numru ta’ attivitajiet volontarji edukattivi flimkien mas-sorijiet ta’ Madre Teresa f’Malta kif wkoll barra minn xtutna.

L-isfond tieghi fix-xoghol huwa ta’ sentejn esperjenza mmexxi negozju tal-familja, hdimt barra minn Malta ghal numru ta’ xhur, kif wkoll hdimt lokalment b]ala konsulent fil-propjeta’ ghal numru ta’ snin. Apparti dan ilni wkoll direttur ta’ kumpanija tal-kostruzzjoni ghal dawn l-ahhar sentejn.

Avolja jinteressani li nikkometti ruhi ma partit politiku jew fil-gurnalizmu fil-gejjieni qarib, s’issa ghadni bniedem hekk msejjah ‘non politiku’ fis-sens li l-lenti tieghi hija pjuttost trasparenti. Ghandi interess nidhol fil-politika ghax tassew nemmen li permezz tal-politika tista’ taghti servizz tassew siewi u kif qalli darba l-onorevoli Prim Ministru Dr.Lawrence Gonzi, jekk tibqa’ barra minn din is-sistema, ma tistax twettaq, tista’ biss tikkumenta.

Fil-fatt fis-sena 2009 bdejt il-process ta’ formazzjoni politika permezz tal-iskola Politika Fortunato Mizzi f’ghawdex, kif ukoll fl-2010 permezz tal-programm ‘Genius’ fi hdan l-MZPN. Attendejt ukoll ghall-seminars pubblici organizzati mill-fondazzjoni Ideat it-‘think tank’ il-gdid fi hdan il-Partit Laburista.

Dawn l-esperjenzi kollha apparti ohrajn, fosthom sitt snin ta’ formazzjoni bhala pre-novizz mal-Gizwiti u tliet snin bhala suldat voluntier fil-Forzi Armati ta’ Malta, kollha jistghu jghinu biex inkun nista’ nikkontribwixxi fil-politika u nifhem ahjar ir-realtajiet tas-socjeta’ minn perspettivi differenti.

L-Ambjent u s-Saħħa

Konferenza V2015+

L-Ambjent u S-Sahha

Meta nitkellmu dwar l-ambjent fuq xhiex qed nitkellmu? Fuq il-kampanja? Iva wkoll… Imma ghalija l-ambjent jinkludi wkoll dak li nsibu u nesperjenzaw malli nohorgu mill-bibien tad-djar taghna u jinkorpora fatturi bhal kwalita’ tal-arja fit-triq, kif wkoll l-kwalita’ tal-arja gewwa postijiet pubblici.

Nistaqsi, ghalfejn ghandna nqumu kull filghodu f’riha ta’ dhahen tal-karozzi li tippervadi sahansitra l-kamra tas-sodda? Jew nghixu f’rahal li flok tohrog tigri jew bir-rota biex tiehu hsieb sahhtek, ikun jaqbillek tirritorna d-dar minhabba d-dhahen li jkollok tiehu gol-pulmun li huma iktar ta’ dannu milli ta’ gid. Jekk jghogobkhom, hawn qieghed nitkellem fuq l-Iklin u mhux dwar il-Fgura jew il-Marsa fejn il-problemi ambjentali huma diga maghrufa.

Sincerament inhoss sens qawwi ta’ frustrazzjoni ghax f’dan il-pajjiz ma tistax issuq u tiftah tieqa minhabba d-dhahen tossici tal-karozzi ezagerati li ssib. Veru li saru bidliet biex jincentivaw karozzi iktar moderni pero’ xorta ghadna lura u jista’ jsir iktar.

Ma nifhimx kif diversi karozzi, trakkijiet u vetturi industrijali (dan minghajr ma nsemmi t-trasport pubbliku) jibqghu fit-toroq taghna meta jkollhom emissjonijiet li bla dubju huma ghola minn dak li hu accettabbli mill-UE. Id-dahna bajda ta’ hruq ta’ zejt li tohrog minn gos-sikkieta ta’ dawn il-vetturi tkun tant tossika li timblukkalek sidrek u t-toqol taghha jibqa go fik ghal hafna hin wara. Mhux l-ewwel darba li rajt l-iktar nies vulnerabbli bhal tfal go ‘push chair’ u anzjani jsofru minhabba dawn l-individwi irresponsabbli waqt li jistennew fuq xi ‘stage’ tal-linja’ jew waqt li jistennew biex jaqsmu ‘zebra crossing’ (dan jinkludi t-trasport pubbliku). Spiss nistaqsi – dawn kif jirnexxilhom jghaddu mill-VRT? Dawn jitilghu ghat-test? Bilfors li dawn in-nies jaddottaw it-tipika attitudni Maltija li minflok mill-bieb jghaddu mit-tieqa biex privatament igawdu iktar snin ta’ hajja mill-vetturi antiki taghhom anki jekk dan imur kontra l-interess tal-komunita’ u l-gid komuni.

Soluzzjonijiet:

– Tittiehed il-licenzja ta’ garaxxijiet tal-VRT li jabbuzaw, spot checks iktar regolari fuq vetturi minn vannijiet ta’ inspezzjoni tal-ADT u mill-pulizija jew l-awtoritajiet koncernati.

– Azzjoni konkreta fuq l-informazzjoni migbura minn eluf ta’ smses li ntbaghtu dwar karozzi li jniggsu l-arja u li s’issa b’dizappunt il-gvern ma hax azzjoni fuqhom u b’hekk ma wiegibx ghas-sejha ambjentali tal-poplu.

– Garaxx ta’ nies esperti li jghinu lil min irid jibni electric vehicle b’sussidju mill-gvern.

– Taxxa tar-registrazzjoni ‘zero’ fuq karozzi li jinxtraw minn barra minn Malta biex tigi armata fihom magna ‘electric’. F’dan l-aspett l-ADT ma tghinx lil min jipprova jwettaq inizzjattiva ambjentali bhal din u lanqas it-taxxi li jridu jithallsu fuq magna li se tinqala ma jghinu. Jista jsir hafna progress fuq dan l-aspett!

– ‘Electric Vehicle Charging Stations Network’ ghall- uzu ta’ magni elettrici f’Malta. Ejja nkunu ahna l-ewwel nies fl-Ewropa li jkollna ‘electric vehicle charging stations network’ kif qed jippjanaw li jaghmlu l-iktar bliet prominenti Ewropej. Ahna nistghu naghmlu l-istess qabilhom u dan bhala pajjiz ghax nistghu ndawru l-izvantagg tac-cokon taghna f’vantagg. Infrastruttura bhal din ma tiswiex flus daqs kemm tiswa lil pajjiz kbir.

– Arrangament ma’ kumpaniji li jibnu karozzi ‘electric’ biex juzaw lil Malta bhala ‘prototype electric city network’.

– Iva iktar infurzar bis-serjeta’ bla kompromessi (anki jekk jintilfu l-voti) u dan b’ghan nobbli li jigi protett il-gid komuni u s-sahha tan-nies b’mod specjali fil-kaz tal-vetturi goffi kummercjali.

– Infurzar iktar qawwi fuq it-trakkijiet tal-gbir tal-iskart li kuljum iduru fl-irhula Maltin b’ritmu baxx u li jkollhom is-sikkieta taghhom fil-livell tal-gallariji, b’hekk l-emissjonijiet taghhom jidhlu direttament gol-gallariji u l-ventilaturi tad-djar tan-nies. Dawn ukoll jarmu emissjonijiet esagerati li jqajmu suspett dwar il-mod kif ghaddew mit-testijiet.

L-istess japplika ghan-nuqqas ta’ multi li hemm ghas-sidien ta’ hwienet li jippermettu lil min ipejjep fl-istabiliment taghhom ghax jafu li hadd ma jimmultahom fil-prattika. Jezistu ‘loop holes’ fil-ligi li jipprotegu lis-sidien milli jaqilghu multa u b’hekk ikunu inqas motivati li jagixxu u jwaqqfu lil min ipejjep f’post pubbliku. Il-ligi tghid li l-persuna responsabbli mill-infurzar huwa ‘law enforcement officer’ u ma hemmx indikat specifikament jekk dan huwiex warden, ‘green warden’, pulizija jew ‘health inspector’. Fil-prattika li jigri hu li l-‘health inspector’ jaghti l-informazzjoni lill-pulizija dwar is-sid tal-istabiliment mentri l-pulizija jaghtu citazzjoni lil min ikun qieghed ipejjep. Hemm anomalija fil-ligi li jekk f’post ikun hemm riha taqsam ta’ sigaretti pero’ ma jkun hemm hadd b’sigarett f’idejh fil-mument meta jidhol il-pulizija, is-sid tal-post ma jigix imharrek. Fil-prattika li jigri b’mod specjali f’postijiet bhal Paceville hu li s-security officers tal-post jitkellmu bejniethom permezz tar-radju u sakemm jidhlu l-pulizjia javzaw lin-nies biex jitfu s-sigarett. Kien hemm anki fejn is-sidien ta’ stabbiliment pubbliku gew imtella’ l-qorti u hargu liberati.

Ghalija l-fatt li dawn is-sitwazzjonijiet ma gewx indirizzati u l-barri ma giex maqbud minn qrunu fl-2010, b’Malta pajjiz fl-Unjoni Ewropea huwa dizappunt kbir. Ghalija l-aspirazzjoni Ewropeja kienet tfisser qabza fil-kwalita tal-hajja anki f’dawn l-aspetti prattici ta’ sahha u ambjent u infurzar ukoll. Jekk din hi l-medjokrita’ li qieghed jitkellem dwarha Joseph Muscat, nahseb li ghandu ragun u jkun qieghed jaghmel xogholu sew bhala kap tal-oppozizzjoni li jigbed l-attenzjoni, ghax dawn huma r-realtajiet li jghixu in-nies u min se jindirizzhom bis-serjeta’, awtomatikament se jmiss l-aspirazzjonijiet ta’ diversi Maltin u Ghawdxin li jixtiequ jaraw lil din Malta fl-aqwa taghha fil-qasam tal-ambjent u tas-sahha pubblika. Gvern li jghid li ghandu kuxjenza socjali u ma jaghtix kas l-ambjent u s-sahha tan-nies fil-fehma tieghi mghandux kuxjenza socjali. Nahseb li jigi zmien, forsi tlietin, hamsin jew tmenin sena ohra fejn jghidu dwarna: dawk kif kienu jghixu, jigru, isuqu r-rota u jiehdu pjacir god-dhahen tossici tal-karozzi u tas-sigaretti?

Jien nemmen f’Eco Malta (fis-sens l-iktar wiesa’ tal-kelma) u mhux biss f’Eco Gozo. Ghalfejn le? Jekk ma jemmnux il-politici li dan huwa possibbli, min se jemmen? Eco Malta jfisser li naghmlu minn Malta gawhra fil-Meditterran, u iva l-aqwa pajjiz biex tghix fih fl-Ewropa – ghalfejn le? Din hija it-tip ta’ Malta li rrid nara, Malta fl-aqwa taghha, li iva lest nivvota ghaliha. Malta fejn l-ambjent u s-sahha tan-nies ikunu prijorita’.

L-Edukazzjoni

Konferenza V2015+

L-Edukazzjoni

Is-Sahha tat-Tfal u s-Suggett tal-Edukazzjoni Fizika

Nixtieq nibda billi nirrikonoxxi il- progress li sar fl-edukazzjoni. Bla dubju sar investiment bil-fatti minn dan il-gvern ghal dawn l-ahhar 25 sena. Ghandna storja miktuba li taghti prova ta’ gvern li emmen fil-poplu Malti. Jien l-ewwel wiehed prodott ta’ gvern li emmen f’niesu grazzi ghal formazzjoni universitarja mhux biss b’xejn izda sahansitra bi stipendju.

Fil-livell primarju u sekondarju sar investiment kbir fin-nies permezz ta’ ‘learning support assistants’, ‘literacy teachers’ u ‘core competence teachers’ fost rwoli godda ohrajn. Sar ukoll investiment fl-infrastruttura permezz ta’ skejjel godda. Fl-ahhar u mhux l-inqas, saru bidliet fil-hsieb u fl-istil edukattiv, li wasslu sahansitra ghal-waqfien ricenti tal-ezami tal-Junior Lyceum. Dan ta’ l-ahhar huwa pass konkret iehor fil-mixja lejn edukazzjoni ferm iktar holistika, inklussiva u li ddur mal-istudent, bl-istudent fic-centru u mhux bil-kontra. Dan kollu tajjeb u siewi, u ta’ min jghid prosit lil dawk kollha li taw sehemhom biex setghu jsehhu dawn il-bidliet.

Fl-istess hin pero’ ma nistax nieqaf hawn, u ma nistax ma nigbidx l-attenzjoni dwar aspetti prattici li l-ghalliema u t-tfal taghna jiltaqghu maghhom ta’ kuljum, li jaffettwaw l-esperjenza edukattiva b’mod tant qawwi. Jekk ma naghmilx dan, din il-prezentazzjoni tkun biss illuzjoni jew elogju superficjali. Jien ha nitkellem dwar aspetti ‘hands on’ u mhux ta’ xi valur kbir akkademiku, imma punti li jaffetwaw il-hajja ta’ kuljum fl-iskejjel primarji u sekondarji lokali tal-istat.

A) Nahseb li ma nkunx qieghed nezagera jekk nghid li fis-sena 2010, il-pjaga fl-iskejjel, hekk imsejha ‘tal-purtinara’ xorta wahda ghada ma gietx indirizzata b’mod li verament jirnexxielha tolqot il-musmar fuq rasu. Ir-realta’ fil-prattika hi, li dawn in-nies (li ftit li xejn jifhmu fl-edukazzjoni jew jinteressaw ruhhom fl-edukazzjoni b’mod profond) jikkontrollaw b’qawwa l-istandards tal-indafa fl-iskejjel:

” Ghalija hija inaccettabbli li l-ghalliema jispiccaw inaddfu huma ghax inkella it-tindif ma jsirx u jekk isir, ma jsirx sew.

” Ghalija hija inaccettabbli li ghalliema ilha erba’ xhur tittallab mal-purtinara biex tiddisinfetta apparat li t-tfal jaghmlu wicchom mieghu, u wara erba’ xhur dan ghadu ma sarx u b’hekk dan l-apparat spcca ma ntuzax u t-tfal baqghu b’xejn.

” Hija inaccettabbli li wara sforzi kbar biex isir it-tindif, dan isir b’mod superficjali apposta. Biex nispjega ahjar li jsir huwa tidlik minflok hasil, tfarfir minflok tindif – b’livell zero ta’ skrutinju fuq il-kwalita’ tax-xoghol).

” Mhux l-ewwel darba li dawn l-istess nies sahansitra jaqbdu jaghjtu u jwerzqu ma l-ghalliema jew kapijiet ta’ skola, meta dawn jitolbuhom jaghmlu xogholhom.

” Mhux l-ewwel darba li saru vendikazzjonijiet ma’ min jigbdilhom l-attenzjoni jew jindirizza l-abbuz. Mghandix dubju li hawn amministraturi li ma jindirizzawx l-abbuz minhabba biza’ ta’ vendikazzjonijiet personali. Dawn huma realtajiet fl-edukazzjoni.

” Bazikament li qed nipprova nghid huwa, li minhabba l-mentalita’, l-ghagir u l-kwalita’ tax-xoghol ta’ dawn in-nies mhux qed naghmlu dik il-qabza fil-kwalita’ prattika li taghmel id-differenza. Dan b’mod specjali fl-indafa li hemm bzonn issir sew ta’ kuljum.

” Zewg ezempji prattici ohra:

o Kap ta’ skola partikolari jkollu jhalli sala tal-Edukazzjoni Fizika armata bis-siggijiet biex ma jmurx jurta lill-purtinara u jtihom x’jaghmlu. B’hekk is-sala tispicca ma tintuzax ghall-Edukazzjoni Fizika u tintuza biss ghal xi okkazzjoni specjali. Minhabba dan, fix-xitwa kif wkoll meta jibda’ joqrob is-sajf, it-tfal, flok jilghabu fil-kenn tas-sala ikollhom jilghabu fil-kesha jew f’xemx tikwi li hi tant ta’ dannu ghal sahhithom u tal-ghalliema.

o Ezempju iehor huwa dwar kcina go skola primarja. Kieku l-kcina ta’ din l-iskola titnaddaf sewwa, tkun tista’ tintuza iktar spiss. Fl-istatus quo prezenti, biex tintuza l-kcina, ghalliema dedikata bl-ghajnuna tal- ‘learning support assistant’ tmur tnaddaf qabel u terga tnaddaf wara l-lezzjoni. Nista’ nikkonferma li sahansitra nsetti nstabu f’dawn il-kcejjen biex dak li jkun jifhem l-kwalita’ tal-hmieg li jsibu. Ghalliema ohrajn ma jaghmlux uzu mill-kcina mill-ewwel, minhabba din is-sitwazzjoni. Dan jikkonferma wkoll li l-apatija ta’ dawn il-haddiema taffettwa anki l-kwantita’ ta’ attivijatajiet li jsiru.

o Qed naghti dawn l-ezempji biex nispjega li fir-realta’ dawn in-nies iwaqqghu l-entuzjazmu kif ukoll imewtu t-tamiet u l-ideat tal-ghalliema. Fil-prattika spiss issib li huma jkunu ostaklu ghall-hidma ta’ kwalita’ u tal-kreattivita’.

” Biex inkun gust m’inix qieghed nirreferi ghall-purtinara kollha ghax issib individwi li jirsistu u jahdmu bis-serjeta’. Pero’ dawn ta’ l-ahhar huma minnoranza u iva nista nghid li qieghed nitkellem dwar il-maggoranza ta’ dawn il-haddiema fl-edukazzjoni.

” Punt iehor relatat, se jinghad, biex nispjega kemm hu importanti li madwar l-istudenti jkollok nies edukati, professjonali u serji anki b’mod ‘informali’. Ftit gimghat ilu kont mitlub nattendi ghall-ahhar sessjonijiet tal-ezami tal-Junior Lyceum. Kont qieghed ma’ tifel ta’ ghaxar snin li halla 4 karti tal-ezami tal-common entrance vojta. Interessanti huwa l-fatt, li qabel ma dan l-istudent dahal fil-kamra tal-ezami, il-purtinara bdew jidhku bih, b’kummenti bhal “issa tara sir kif kollox jaf dan sir…” Jien kont qed nosserva s-sitwazzjoni u bqajt serju. Il-purtinara fehmu li ma approvajtx diskorshom. Ir-realta’ hi li dawn in-nies li ma jifhmux bizzejjed fl-edukazzjoni, jduru u jaffettwaw lil uliedna… minghajr kodici ta’ etika u spiss sahansitra b’apparenza u ilbies jew diskors mhux xieraq fil-prezenza tat-tfal. (Peress li kelli cans nsir naf lil dan l-istudent skoprejt li dan tajjeb fl-arti, jaf jiehu hsieb iz-zwiemel u jiddiletta fil-karozzi apparti li kellu hlewwa ta’ karattru liema bhala) Avolja ma kienx b’sahhtu akkademikament kien jixraqlu kull rispett minghand l-adulti li jsib madwaru fl-iskola.

Soluzzjoni: Tender mahrug lill-privat ghat-tindif fl-iskejjel jew riforma radikali permezz ta’ tibdil/’repositioning’ tan-nies jew tahrig intensiv u regolari tal-istess nies, biex dawn il-haddiema jifhmu r-rwol u r-responsabilita’ li ghandom fil-process edukattiv. Irid jinholoq wkoll rwol gdid li ghalih japplikaw nies godda li jkunu marbutin joffru servizz efficenti, prattiku, pozittiv u ta’ assistenza lill-ghalliema skont il-principji tal-etika fl-edukazzjoni bhala ‘general hands’. Dan ir-rwol jigi kkonfermat kull sena b’relazzjoni mall-kwalita’ tal-hidma precedenti ta’ kull sena tal-individwu, b’interview mal-kap tal-iskola u l-principal, biex b’hekk ma jinghatax dak is-sens falz ta’ sigurta’ li x-xoghol huwa garantit. Dan biex darba ghal dejjem l-iskejjel taghna jinhelsu minn servizz patetiku li jaffettwa il-moral tal-ghalliema ta’ kuljum. Niggarantixxi li jekk din is-sitwazzjoni tigi indirizzata bis-serjeta’ se ssir qabza fil-kwalita’ ta’ gieh lill-komunita edukattiva li permezz taghha kull min hu involut fl-edukazzjoni b’serjeta’ u b’sens ta’ vokazzjoni se jiehu r-ruh u tant se japprezza.

L-istess japplika ghall-manutenzjoni u tiswijiet tal-hsarat minuri fl-iskejjel. Il-process prezenti huwa wiehed burokratiku, wiehed li jista’ jiehu hafna zmien u jekk il persuna responsabbli ma tkunx tista’ tigi kollox idum ferm iktar. Dan kollu jmur kontra l-interess tal-komunita’ edukattiva.

Bi prudenza nista’ nghid wkoll, li minn sorsi nfurmati sewwa dwar il-fatti, diversi minn dawn in-nies qeghdin fl-iskejjel bhala favuri politici li jmorru anki oltre 20 sena. Dan pero’ qieghed jinghad bi prudenza minhabba l-fatt li mghandix il-fatti konkreti f’idejja biex nsostni dan bhala fatt, avolja meta wiehed jiehu f’konsiderazzjoni il-mod kif gieli jsiru l-affarijiet hawn Malta, ma nkunx sorpriz li dan huwa minnhu. Jekk dan hu l-kaz, nistaqsi: minn jigi l-ewwel fl-edukazzjoni? It-tfal jew l-interessi tal-partit? Ghax min ghandu l-edukazzjoni u l-istudenti verament ghal qalbu jaf x’ghanda tkun ir-risposta’.

B) Minn edukazzjoni ‘mill-bieb tal-iskola ‘l-gewwa’ ghal wahda li ‘tohrog u taffettwa anki barra’. Lejn edukazzjoni li tidher u tinhass anki ‘l ‘barra mill-bieb tal-iskola’ u li timmira li teduka lill-genituri. Dan jista’ jsir b’mod specjali siegha u nofs qabel ma tibda u fil-hin li tispicca l-iskola.

Biex dak li jkun ikun jaf ahjar dwar dan il-bzonn krucjali li jsehh dan, bizzejjed wiehed iqatta’ ftit hin qabel u wara l-iskola jisma’ u josserva dak li jinghad, waqt li ‘l-genituri jistennew lill-uliedhom. F’certa zoni partikolari d-diskors baxx li jkun hemm u r-riha ta’ sigaretti qawwija anki fil-prezenza tat-tfal barra l-iskejjel tista’ tkun tassew impressjonanti. Hemm hafna li jista’ jsir mill-bieb ‘il barra biex jigu edukati il-genituri li fil-prattika ghandhom rwol iktar effettiv minn dak ta’ l-ghalliema biex jedukaw lit-tfal, ghax huma jistghu jhottu dak li ghalliem bena f’sena – f’sekonda. Il-genituri huma hekk msejhin ‘primary educators’ jekk teduka lilhom iktar hemm cans li teduka lit-tfal. Jekk ma tedukax lilhom, difficli teduka lit-tfal, ghax l-ghalliema huma biss ‘secondary educators’ u l-effett edukattiv impossibli li jkun qawwi daqs dak tal-genituri.

Soluzzjoni: Nibnu fuq dak li diga qed isir mal-genituri fl-edukazzjoni. Nedukaw permezz ta’ ‘Electronic Billboards’ fuq vettura mobbli pparkjata temporanjament jew b’mod permanenti fuq barra ta’ kull skola. F’post maghzul skont il-bini tal-iskola u skont fejn jistennew il-genituri ta’ kuljum. Dan ghandu jsir b’mod specjali fil-primarja fejn issib genituri li jqattghuh iktar minn siegha kuljum jistennew barra l-iskola. Billboard elettroniku jista’ jintuza biex iwassal messaggi awdjovizwali edukattivi b’mod strategiku lill-genituri fuq livell nazzjonali permezz ta’ filmati, immagini, simboli u stejjer edukattivi minn skwadra apposta maghmula minn edukaturi flimkien ma’ esperti awdjovizivi. Dan jista’ jintuza anki biex iwassal avvizi tal-iskola u biex jippromwovi ix-xoghol li qed isir mit-tfal ecc.

C) Sfida ohra. Ghalija hija inaccettabbli li fl-iskola nippromwovu healthy eating policies fejn it-tfal lanqas sponge plain jew ilma flavoured ma jistghu igibu, mbaghad malli tohrog mill-bieb tal-iskola, immedjatament issib trakk mobile ibiegh doughnuts u pastizzi…. x’kuntrast! Hemm bzonn ta’ tibdil fil-ligi u infurzar fuq dawn it-trakkijiet u negozjanti li iktar jinteressawhom il-flus milli s-sahha tat-tfal.

Soluzzjoni: Legizlazzjoni li ma tippermettix il-bejgh ta’ ‘junk food ‘ jew tipjip imqar sa 200 metru boghod mill-bini ta’ skola, minn siegha qabel u siegha wara l-hinijiet tal-ftuh u gheluq ta’ kull skola.

D) Mill-aspett tal-Edukazzjoni Fizika:

D1) Xi nghidu ghar-rizorsi? Niskanta kif minn 1.4 miljun ewro li jintefqu KULJUM fl-edukazzjoni jkun miraklu jekk jirnexxilek iggib 500 ewro f’rizorsi f’sena biex tohloq lezzjoni sura, motivanti u iktar nteressanti ghat-tfal. Dan ghax diversi kapijiet ta’ skejjel jghidulek li m’ghandomx lanqas ewro centezmu wiehed ghall-Edukazzjoni Fizika.

Soluzzjoni: Budget ghall- ‘Education Officer’ tas-suggett biex jixtri u jqassam rizorsi fejn jara l-bzonn (b’sistema ta’ self tar-rizorsi) fejn dawn ir-rizorsi jigu lura ghand l-EO skont registru fl-ahhar tas-sena. Din is-sistema iktar centralizzata ma tmurx kontra l-kuncett tad-dicentralizzazzjoni ghax tintervjeni biss fejn ikun hemm bzonn fl-interess tat-tfal biex tkun tista’ ssir lezzjoni tajba u interessanti permezz ta’ rizorsi kif jixraq. Fejn ma tahdimx id-dicentralizzazzjoni tista’ tintervjeni c-centralizzazzjoni, mghandniex ghalfejn immorru minn estrem ghall-iehor. Jekk din is-sistema centralizzata ma tkunx possibbli, hemm soluzzjoni ohra, li meta jing?ataw il-flus lill-iskola, il-kap tal-iskola ikun marbut li percenta?? mill-flus iridu jintefqu bilfors g?all-Edukazzjoni Fizika. Dan ta l-ahhar irid ikun b’sistema li tiggarantixxi li l-flus ma jintefqux fuq xi haga ohra (kif gieli jigri b’fondi allokati ghal skopijiet specifici fl-edukazzjoni). Dawn il-fondi isolvu problema ohra fl-istess hin, li l-kwalita’ u l-kwantita’ ta’ Edukazzjoni Fizika kif wkoll l-investiment fl-infrastruttura sportiva f’kull skola ma jibqax jiddependi b’sistema ta’ lottu skont id-dizpozzjonijiet u l-perspettiva tal-kap tal-iskola li jinzerta’ kif jigri fil-prezent.

D2) Il-bzonn ta’ ‘PE & Sport Technician’. L-ghalliema tal-Edukazzjoni Fizika jahlu hafna hin jixtru l-apparat, inaddfu u jippreparaw l-apparat ghal lezzjoni b’mod specjali fis-sekondarja. Bizzejjed wiehed isemmi l-blalen li jridu jintefhu u l-bibs jew gerijiet tal-iskola li jridu jinhaslu wara kull attivita’ tat-tim tal-iskola. Bhal suggetti ohrajn li ghandhom technician jipprepara laboratorju, l-istess hemm bzonn ghall Edukazzjoni Fizika biex jintrama l-gym jew l-apparat/rizorsi ghall-lezzjoni wkoll. Dan huwa mportanti b’mod specjali fejn jidhol apparat tqil ghal dixxiplini bhal ginnastika etc. Diversi ghalliema jispiccaw ma jghallmux dawn id-dixxiplini mportanti minhabba n-nuqqas ta’ ghajnuna biex jippreparaw ghall-lezzjoni ta’ dan it-tip anki jekk l-apparat ikun prezenti bhal per ez. fil-gym’s antiki ta’ zmien l-Inglizi li ghandna f’xi skejjel.

D3) Art ghall-loghob tat-tfal iktar ratba. Mhiex esagerazzjoni meta nghid li gieli rajt u smajt tfal ‘jinstabtu’ mal-art tal-konkos waqt li jigru fil-brejk u waqt lezzjonijiet tal-Edukazzjoni Fizika. {ieli tisma ‘bum’ u tkun litteralment ghadma jew ras ta’ xi tifel/tifla mal-art fuq art iebsa tal-konkos jew ma xi lasta bla protezzjoni. Jekk jahbat rasu student jintbaghat id-dar u b’hekk jitlef gurnata skola apparti li jkollhom jigu ghalih l-genituri, hafna drabi b’inkonvenjent mill-post tax-xoghol. It-tfal iz-zghar jaqaw ta’ spiss ghax ikunu qeghdin jitghallmu jigru, sfortunatament bhalissa f’diversi skejjel, jinbarxu u jinstabtu fuq art iebsa tal-konkos.

D4) Facilitajiet sportivi u strutturi anki temporanji fil-btiehi tal-iskejjel li jipprovdu kenn mill-elementi b’mod specjali dell mix-xemx tant qalila ta’ zmienijietna. Ghandna btiehi kbar fejn gieli ma ssibx rokna wahda ta’ kenn jew dell fihom. Apparti dan il-tfal fil-brejk ghandhom bzonn jigru u jilghabu, b’hekk iz-zona bid-dell trid tkun tkopri spazju bizzejjed biex jithalla lok ghall-moviment ta’ grupp ta’ mqar 30 tifel u tifla.

Soluzzjoni: Strutturi imqar temporanji biex jipprotegu lit-tfal mix-xemx waqt il-brejk kif wkoll mix-xita waqt l-edukazzjoni fizika, l-brejk u l-assemblies b’mod specjali fi skejjel fejn l-attivitajiet ma jistghux isiru gewwa.

D5) Il-maggoranza tal-ghalliema tal-klassi fil-primarja, mhumiex imharrga tajjeb li jiksbu kunfidenza biex joholqu lezzjoni tal-Edukazzjoni Fizika tajba wahedhom biex tintlahaq il-mira ta’ saghtejn attivita’ fizika fil-gimgha. Minhabba dan, fil-prattika l-ghalliema tal-klassi ma johorgux lit-tfal ghall-Edukazzjoni Fizika jekk ma jigix l-ispecjalista tas-suggett.

Soluzzjoni:

1) Rizorsi (dawn wahedhom kapaci joholqu lezzjoni tajba ghax jistimulaw il-moviment u l-loghob fihom infushom).

2) Tahrig kif jintuzaw ir-rizorsi biex l-ghalliema tal-klassi joholqu lezzjoni motivanti u nteressanti bihom minghajr diffikultajiet.

3) Iktar specjalisti fl-iskejjel biex ikunu responsabbli u jghinu lill-ghalliema tal-klassi fit-twettiq ta’ punti 1+2. Irid ikun hemm hin allokat biex l-ispecjalista tal-Edukazzjoni Fizika jaghti formazzjoni, jaghti ideat u jassisti lill-ghalliema waqt li huma jaghmlu lezzjoni tajba wahedhom. Dan important biex il-lezzjoni tal-Edukazzjoni Fizika issehh xorta wahda u ssehh sewwa anki meta ma jkunx hemm l-ispecjalista fl-iskola.

E) Bidla fil-kodici tac-civil li huma marbutin bih l-ghalliema. Din is-sistema intirtet minn zminijiet kolonjali Inglizi u tipprojbixxi ufficjal pubbliku (inkluz l-ghalliema) milli jitkellem pubblikament dwar dak li jara u jesperjenza fl-edukazzjoni. Din il-ligi fil fehma tieghi hija wahda antikwata ghanda bzonn tigi riveduta fil-kaz tal-edukazzjoni. Nahseb li din is-sitwazzjoni ghanda bzonn tigi ndirizzata biex tippromwovi l-liberta’ tal-espressjoni fi hdan il-komunita edukattiva kif wkoll fil-pubbliku biex tkun tista’ issir il-pressjoni li hemm bzonn u fejn hemm bzonn. Nistaqsi, kif tista’ tohloq djalogu, kif jista’ jsir il-progress, kif jistghu jitkattru l-ideat, jekk l-ghalliema huma marbutin b’tip ta’ ‘omerta’ ufficjali dwar dak li jesperjenzaw u jaraw fl-iskejjel? Biex nispjega’ ghalfejn nemmen fil-bzonn tat-tibdil f’dan l-aspett se naghti ezempju bl-iktar sitwazzjoni serja u urgenti li dwarha mhux qed tittiehed l-azzjoni necessarja:

Ghandna skola primarja lokali fejn ghandna tfal li qeghdin fl-iktar fazi delikata tal-izvilupp taghhom (bejn 5-8 snin) jilaghbu ta’ kuljum go bitha mimlija dhahen tossici tal-karozzi u tat-trakkijiet. Dan minhabba l-fatt li hemm triq principali ghaddejja biss zewg metri boghod, magenb il-bitha u b’hekk id-dhahen huma ‘diretti’ aparti dawk li gejjin mill-inkiwinament generali taz-zona. Jekk xi hadd jara u jesperjenza f’liema kwalita ta’ ambjent jilghabu dawn it-tfal ma jdumx biex jifhem il-gravita’ tas-sitwazzjoni. Bhala edukatur u mhux biss ‘ghalliem ta’ suggett’ ninsisti li bitha li mhiex tajba ghat-tfal m’ghandiex tibqa’ tintuza u dan bla kompromessi, avolja t-tfal ma jitkellmux, l-ghalliema ma jitkellmux, l-amministrazzjoni ma titkellimx u lanqas il-genituri ma jitkellmu, il-principal taf u il-ministru taf ukoll izda kollok jibqa’ l-istess. |gur li ma tantx se jkun hemm fejn tikkomprometti ma’ dan il-kaz jekk tigi nvestigata l-kwalita tal-arja f’din il-bitha minn entita’ ndipendenti u precizament fil-post li jilghabu t-tfal.

Soluzzjoni: Tittiehed azzjoni diretta u specifika f’dan il-kaz hawn fuq msemmi. Tintuza l-bitha ta’ gewwa avolja zghira u l-klassi trid timxi madwar 80 metru mal-ghalliema qabel u wara kull brejk. Isiru testijiet xjentifici minn entitajiet indipendeneti mill-gvern fil-btiehi ta’ kull skola u ta’ din l-iskola biex jigi assigurat li l-kwalita’ tal-arja fl-iskejjel tkun ta’ livell ta’ ndafa accettabbli. Dawn it-testijiet iridu jsiru b’mod specjali fil-btiehi fejn isiru il-brejks u l-lezzjonijiet tal-Edukazzjoni Fizika.

Nistaqsi, x’jista’ jaghmel ghalliem dedikat li jaghmel xogholu b’sens ta’ vokazzjoni u li jinteressah l-izvilupp holistiku tat-tfal? X’jista jaghmel jekk meta tkellem ma’ l-ghalliema tat-tfal, dawn qalulu “heq xi trid taghmel, ahna drajna hawnekk, ilna iktar minn hmistax il-sena” jekk meta tkellem mas-surmast qallu “x’taghmel sir? nista’ naqlagha minn posta l-iskola?” jekk meta tkellem mal-principal baqa bla risposta u meta nforma lill-ministru permezz ta’ rapport ukoll baqa’ bla risposta. Jekk huwa edukatur tassew ta’ veru jaccetta li jibqa’ jzomm ma l’omerta ufficcjali?

Dan l-ghalliem jistaqsi, kieku dawn it-tfal kienu it-tfal ta’ xi ministru, tfal tal-ghalliema stess, tfal tal-kap tal-iskola, tfal tal-principal jew ta’ xi negozjant kbir li kien jaf b’din is-sitwazzjoni redikola, kienu jibghatuhom f’din l-iskola? Kienet tittiehed azzjoni? Dan l-ghalliem jahseb li iva.

F) Nahseb li wasal il-bzonn li tigi stabbilita fuq bazi annwali ‘Konferenza Nazzjonali tal-Edukazzjoni’ (obbligatorja fl-attendenza) li tlaqqa l-iskwadra edukattiva nazzjonali darba fis-sena inkluz l-istudenti tal-kors B.Ed fl-Universita’. Dan biex l-ghalliema jigu konxji u jesperjenzaw il-pregju li huma parti minn sforz u moviment edukattiv hafna ikbar. Nahseb li din tghin biex timmotiva lill-ghalliema u biex tohloq sens ta’ komunita’ edukattiva nazzjonali b’perspettiva u b’ghanijiet nazzjonali biex tiftah mohh l-ghalliema f’kuntest usa’ mill-klassi jew l-iskola. Fuq kollox din il-konferenza tkun wahda li taghti formazzjoni, tippromwovi d-djalogu, it-tkattir tal-ideat u l-iktar importanti ’tisma’ lil dawk li huma involuti ‘hands on’ fl-edukazzjoni.

G) L-ahhar u mhux l-inqas pakkett ta’ rinumerazzjoni ahjar ghall- kapijiet tal-iskejjel. Sincerament nemmen li min ihaddem rasu, jibqa fil-grad ta’ ghalliem jew massimu ta’ ‘assistent kap’ u ma jidholx ghal sfida bhal dik ta’ kap ta’ skola meta janalizza l-kundizzjonijiet u r-responsabbilitiajiet li hemm. Min jidhol ghal kap ta’ skola jrid verament ikollu sens ta’ qadi u vokazzjoni. Jien nemmen li l-kompetenzi ta’ surmast jaghmlu differenza fundamentali li tinhass fi skola, b’hekk nissuggerixxi li ghal dawn il-pozizzjonijiet jigu attirati l-ahjar nies ghax ir-rwol taghhom huwa wiehed krucjali. Bhalissa ma nahsibx li qed isehh dan u sfortunatament nghid li tul dawn l-ahhar snin, b’mod specjali qabel ma bdew il-kulleggi, kont nibqa’ sorpriz kif certa nies jispiccaw imexxu skola jew sahansitra ex.Junior Lyceum. Esperjenzajt kapijiet li jitkellmu mat-tfal u l-ghalliema qishom qed jitkellmu mal-moghoz (u hawn mhux qieghed nezagera) jew inkella dwar sitwazzjonijiet ovvji ta’ nuqqas ta’ sahha u sigurta’ jew ta’ periklu ghall-komunita’ edukattiva jghidulek “mbaghad meta jinqala’ naraw”. Il-punt li qed nipprova naghmel huwa li l-kompetenzi, l-personalita’ u l-perspettiva ta’ kap ta’ skola huma krucjali u hemm bzonn li fl-iskejjel taghna ikun hemm l-ahjar ‘managers’ u ‘motivators’ f’dawn il-pozizzjonijiet. Jekk jitjiebu l-kundizzjonijiet, dawk l-ghalliema kompetenti u b’esperjenza fl-edukazzjoni li llum l-gurnata apposta ma jidhlux fl-amministrazzjoni minhabba l-kundizzjonijiet, jithajru jidhlu u jsehh progress.

Konkluzjoni:

Is-success tal-edukazzjoni, jiddependi fuq iktar smiegh minghand l-ghalliema u attenzjoni ghad-dettall permezz ta’ iktar prezenza ‘on the field’ minn dawk li jiehdu d-decizjonijiet. Dan irid isir waqt granet normali tal-iskola (u mhux f’dawk il granet ufficjali jew formali) fejn f’daqqa wahda kollox jitnaddaf u kollox jigi jidher sew.

Dan biex dawk li jiehdu d-decizjonijiet ikunu jafu VERAMENT x’qed jigri fl-iskejjel, fit-tarf tal-qarnita strutturali. B’hekk jinstabu soluzzjonijiet prattici li verament jaghmlu d-differenza u ssir dik il-qabza fil-kwalita’ fl-interess tal-istudenti li huma l-qalb u l-ghan ahhari tal-edukazzjoni.

Is-sisien ta’ dawn is-suggerimenti iwasslu ghal progress f’dak li bl-Ingliz jissejjah ‘teacher empowerment’ li tassew nemmen li huwa pediment importanti biex ikolna success fl-edukazzjoni.

Jekk hemm settur fejn ma tantx ghandu jkun hemm lok ghall-kompromessi, huwa propju dan, ghax l-effett ta’ dak li naghmlu u niddeciedu li nindirizzaw jaffettwa l-iktar gawhra prezzjuza ta’ dawn il-gzejjer, l-istudenti.

Ix-Xogħol

Konferenza V2015+

Ix-Xoghol

Fis-sentejn li ghamilt immexxi negozju tal-familja u kemm ili direttur ta’ kumpanija tal-kostruzzjoni personali stajt napprezza iktar xi tfisser tkun negozjant, u xi tfisser li tirriskja gidek. Li tirriskja dak il-kapital li tant tkun tbazwart ghalih biex hloqtu bil-mod, il-mod tul is-snin.

Minghajr ma nkun negattiv, ikolli nkun realistiku u nirrikonoxxi li s-sentiment ta’ diversi negozjanti ma kienx wiehed daqstant pozittiv matul dawn l-ahhar snin, forsi anki b’rifless tas-sitwazzjoni ekonomika internazzjonali. Xtaqt nelenka ftit realtajiet li qeghdin jaffettwaw il-mod kif qed isir in-negozju lokali. Nemmen li l-gvern ghandu jirreagixxi fejn jista’, b’mod specjali billi johloq qafas legali effettiv kontra min hu dizonest jew jahdem b’qerq bi flus haddiehor.

Niftakar is-sens ta’ frustrazzjoni li kont nesperjenza meta niltaqa’ ma xi klijent li wara li nkun tbazwart biex bieghejtlu x-xoghol, sahansitra bi qliegh minimu minhabba l-kompetizzjoni sfrenata, jispicca jhallsek lura hafna xhur wara b’attitudni li qisu qed jaghmillek xi pjacir jew sahansitra jaghmel il-karita’ mieghek meta jonora l-hlas. Sitwazzjoni tassew redikola, u dan biex ma nsemmix id-drabi li jirrizulta li c-cekkijiet ma jistghux jigu onorati.

Nahseb li l-gvern ghandu johloq struttura legali li tipprotegi lil min qieghed fin-negozju b’mod onest kontra min jabbuza u jahdem bi flus haddiehor, biex ma nghidx sahansitra jasal jisraq flus haddiehor bil-pulit. Dan qed nghidu ghax osservajt li diversi klijenti tellghu ammont ta’ dejn ikkalkulat b’mod strategiku, li huma jafu li ma jkunx jaqbillek tfittex lil dak li jkun biex tehodhom lura. Meta toqghod tqis, diversi minn dawn l-ammonti flimkien jitilghu ghal ammont kbir mifrux ma’ diversi klijenti u tista’ ssir tassew problema jekk ma tkunx attent.

Xi whud minn dawn il-klijenti vilment jaslu sahansitra jghidulek li ma jaqbillekx tfittixhom ghax m’ghandekx x’tiehdilhom, dan peress li japprofittaw ruhhom mis-sistema tal- Company Ltd.

Nahseb li l-gvern bhala edukatur irid jghin lin-negozjant Malti jimmatura u jmur oltre il-mentalita’ tas-suq isuq, jew ta’ min seraq mexa u min ma seraqx ma mexiex. L-enciklika tal-papa ‘Caritas in Veritate’ taghti dawl fuq din it-triq il-gdida li twassal ghal ekonomija ibbazata fuq il-principji tas-solidarjeta’. Iktar ma jghaddi z-zmien iktar nara l-bzonn li l-gvern jiehu rwol ta’ edukatur u regolatur ekonomiku biex tinzamm l-istabilita’ ekonomika.

Fl-ahhar u mhux l-inqas, b’urgenza nahseb li l-gvern ghandu johloq tip ta’ ‘business offenders register’ li pubblikament jikxef l’identita’ tal- ‘fraudsters’ li hawn jigru mas-saqajn li ghandhom kapacitajiet artistici tant fenomenali li meta tiltaqa’ maghhom tahseb li ltqajt ma xi hadd veru genwin, jekk mhux qaddis. Imbaghad dak l-istess bniedem ikun serqek haj ghax tkun fdajtu sempliciment ghax ma kontx taf min hu verament.

Sfortunatament dawn l-individwi juzaw it-talenti taghhom f’direzzjoni u intenzjoni mhux f’posta. Nies bhal dawn inaqqsu l-kunfidenza fis-suq u jistghu jsallbu negozjant li jkun ghadu jibda jew li ma jkunx daqshekk b’sahhtu, b’konsegwenzi xejn sbieh li jmissu u jaffettwaw anki l-hajja personali ta’ dak li jkun, inkluz il-familja. Nies bhal dawn ma jghinux lil min b’kuragg ikun qabad it-triq imprenditorjali minflok dik tas-sigurta’ li jimpjega lilhu nnifsu ma’ haddiehor.

Il-gvern ghandu jaghmel dak kollu li jista’ biex jindirizza lil dawn l-individwi.